Wyobraźcie sobie, że budujecie imperium AI na kredyt, a nagle wojna blokuje dostawy energii i podnosi stopy procentowe. Sarah Breeden, wiceprezes Banku Anglii ds. stabilności finansowej, w przemówieniu z 17 kwietnia mówi wprost: sektor AI to jeden z trzech wrażliwych punktów, które mogą eksplodować pod wpływem geopolityki. I choć banki są silne, reszta systemu przypomina domek z kart.

Odporność po kryzysie 2008 – ale nie wszędzie

Banki dysponują dziś większym kapitałem i płynnością niż przed globalnym kryzysem finansowym – to lekcja z 2008 roku, którą Sarah Breeden podkreśla w swoim przemówieniu. Brytyjskie testy warunków skrajnych pokazują, że sektor bankowy wytrzyma nawet gwałtowne skoki cen energii i zakłócenia w łańcuchach dostaw, podobne do tych z okresu pandemii czy inwazji Rosji na Ukrainę. System przetrwał sześć szoków w ciągu sześciu lat, nie potęgując ich skutków.

Jednak ryzyko nie zniknęło, a jedynie przeniosło się do mniej regulowanych obszarów – z banków do sektora finansowania rynkowego (market-based finance), który stanowi połowę aktywów finansowych w Wielkiej Brytanii i na świecie. Do tego dochodzi dług publiczny na powojennych szczytach – rządy mają mniej pola do manewru, co Breeden nazywa ograniczeniem przestrzeni fiskalnej. Połowa aktywów w MBF – to statystyka, która każe się zastanowić, czy dywersyfikacja nie jest jedynie iluzją.

Rynki prywatne: nieprzetestowane w dobie wysokich stóp

Rynki prywatne (private markets) urosły sześciokrotnie od 2008 roku, osiągając wartość 18 bilionów dolarów aktywów pod zarządzaniem w 2025 roku. Choć finansują inwestycje, ich nieprzejrzystość i wysokie zadłużenie tworzą bombę zegarową. Breeden wskazuje na sektor private credit: słabe standardy oceny ryzyka kredytowego, instrumenty CLO oparte na ratingach oraz powiązania z bankami i ubezpieczycielami. Ostatnie przypadki niewypłacalności, jak MFS w lutym 2026 czy Tricolor, obnażają słabości – presja na umorzenia w funduszach detalicznych rośnie.

W środowisku wysokich stóp i szoku makroekonomicznego wyceny mogą nie nadążać za rzeczywistością. Pojawia się problem „rynku cytryn” Akerlofa: inwestorzy wycofują się, gdyż nie potrafią odróżnić dobrych aktywów od złych. Może to doprowadzić do zakręcenia kurka z finansowaniem dla realnej gospodarki Wielkiej Brytanii. Sześciokrotny wzrost do 18 bilionów USD – to skala, której nie testował jeszcze żaden kryzys.

Dźwignia funduszy hedgingowych w obligacjach rządowych

Fundusze hedgingowe mocno wykorzystały dźwignię finansową na rynkach obligacji skarbowych (gilt) – pozycje netto w transakcjach repo sięgnęły 74 miliardów funtów (po spadku o 21% w wyniku konfliktu, choć wcześniej zbliżały się do rekordu 100 miliardów). Dominacja kilku firm o podobnych strategiach zwiększa ryzyko wyprzedaży wymuszonej (fire sale) w warunkach stresu. Breeden porównuje tę sytuację do chaosu wywołanego przez „mini-budżet” w 2022 roku.

Problem nie dotyczy tylko Wielkiej Brytanii – podobne zjawiska widać na rynku obligacji skarbowych USA i w Europie. Istnieje ryzyko transgranicznego przenoszenia się wstrząsów poprzez usługi maklerskie (prime brokerage). Sektor inwestycji opartych na zobowiązaniach (LDI) został wzmocniony po 2022 roku, ale rynek gilt repo to „hydraulika” systemu – jeśli ulegnie awarii, stres rozprzestrzeni się błyskawicznie. 74 miliardy funtów w gilt repo – taka koncentracja u nielicznych graczy budzi niepokój.

Wygórowane wyceny w AI – echo bańki dot-com

Sektor AI to trzeci słaby punkt: zawyżone wyceny amerykańskich firm technologicznych sprawiły, że spółki związane z AI stanowią 44% kapitalizacji indeksu S&P 500. Mediana prognozowanego wskaźnika cena/zysk (P/E) wynosi 31x przy 19x dla całego indeksu. Wskaźnik CAPE jest blisko szczytów z czasów bańki internetowej. Breeden i Komitet Polityki Finansowej (FPC) widzą ryzyko korekty, zwłaszcza przy wydatkach inwestycyjnych finansowanych długiem – McKinsey szacuje, że do 2030 roku budowa centrów danych pochłonie 5,2 biliona USD.

Konflikt dolewa oliwy do ognia: AI jest energochłonna, a zakłócenia w łańcuchach dostaw dotyczą energii, miedzi i procesorów. Wyprzedaże akcji zaczęły się jeszcze przed wojną z powodu wątpliwości co do zwrotu z inwestycji (ROI). Korekta w sektorze AI mogłaby uderzyć w rynki długu i private credit. Z nutą sarkazmu: entuzjazm wobec autonomicznej sztucznej inteligencji (agentic AI) w finansach rośnie, ale problemy z interpretowalnością modeli blokują kluczowe decyzje. 44% udziału AI w S&P 500 – ta dominacja budzi uzasadnione obawy.

Wojna w Iranie: katalizator dla wszystkich ryzyk

Konflikt na linii Izrael-USA-Iran doprowadził do blokady cieśniny Ormuz i ataków na infrastrukturę. Cena ropy Brent przekroczyła 100 USD za baryłkę (+60%), gaz w UK podrożał o 70%, a rentowność obligacji 10-letnich wzrosła o 74 pb (2-letnich o 100 pb). Szok podażowy uderza we wzrost gospodarczy, napędza inflację i zaostrza warunki finansowe. Breeden ostrzega: zwiększa to szansę na to, że wszystkie słabości systemu ujawnią się jednocześnie.

Nieprzewidywalność rośnie – nakładające się na siebie szoki są trudniejsze do wyceny. Brytyjska gospodarka była dotąd odporna, ale małe i średnie przedsiębiorstwa w sektorach energochłonnych znajdują się pod presją. Wojna jest testem na to, czy system finansowy potęguje, czy też pochłania wstrząsy. Ropa droższa o 60% względem poziomu przedwojennego – to bezpośredni cios w infrastrukturę AI.

Strategia BoE: monitoring i nowe narzędzia

Breeden stawia na monitorowanie całego systemu, a nie tylko poszczególnych instytucji. Wprowadzane są testy warunków skrajnych dla podmiotów pozabankowych oraz systemowe badanie rynków prywatnych (SWES), aby symulować rozprzestrzenianie się szoków. Kluczowa jest współpraca międzynarodowa i nowe narzędzia płynnościowe, takie jak Contingent NBFI Repo Facility dla ubezpieczycieli i funduszy emerytalnych.

Komitet Polityki Finansowej utrzymuje antycykliczny bufor kapitałowy (CCyB) na poziomie 2%, a banki pozostają w gotowości. W 2026 roku planowane jest badanie wykorzystania AI, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyk związanych z autonomicznymi agentami (oszustwa, zmienność). To podejście prewencyjne – zanim optymizm ponownie zagłuszy ostrożność. Ironia polega na tym, że w erze AI bankierzy centralni muszą wracać do starych lekcji historii. SWES dla rynków prywatnych – to będzie kluczowy sprawdzian.